Mục lục
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.

Lời giới thiệu
Lời mở đầu
PHẦN 1: Ý TƯỞNG
Chương một: Làm việc sâu thật đáng giá
Chương hai: Trạng thái làm việc sâu rất ít khi xuất hiện
Chương ba: Làm việc sâu có ý nghĩa
PHẦN 2: CÁC QUY TẮC
Quy tắc số 1: Làm việc sâu
Quy tắc số 2: Tận dụng sự buồn chán
Quy tắc số 3: Thoát khỏi truyền thông xã hội
Quy tắc số 4: Loại bỏ những thứ hời hợt
Kết luận

LỜI GIỚI THIỆU
“Thành công không phải là phép màu nhiệm hay sự lừa gạt, nó chỉ đơn giản
là học cách tập trung.”
— Jack Canfield
Đã bao giờ bạn ngồi xuống để làm việc và sau đó, không hề nhận ra mình lại
kết thúc bằng việc dành một (vài) tiếng đồng hồ lướt Youtube, Facebook và
tin tức? Tất cả chúng ta đều từng làm vậy. Có vẻ như có quá nhiều thứ lôi kéo
sự chú ý của chúng ta trong thời đại này, nên rất khó để thậm chí đạt đến
trạng thái tinh thần giúp hoàn thành công việc một cách tốt nhất. Trong Làm
ra làm chơi ra chơi, tác giả Cal Newport nhấn mạnh chủ đề “làm việc sâu”
(deep work) đang ngày càng được chú trọng. Học cách làm thế nào để làm
việc sâu – khả năng tập trung vào một nhiệm vụ khó nhằn mà không hề bị sao
lãng – là chìa khóa để tạo ra những kết quả tốt hơn trong thời gian ngắn hơn.
Newport không hề đưa ra những lời khuyên xáo rỗng, mang tính lý thuyết
hay giáo điều. Ông đề nghị chúng ta nên học cách làm quen với sự hời hợt và
từ bỏ các công cụ truyền thông xã hội như Facebook, Instagram,... (Thậm chí,
nếu bạn không muốn làm vậy thì lý lẽ của ông cũng rất đáng đọc). Nếu bạn
đã từng dành một ngày làm việc trong tình trạng bị sao lãng bởi đám email và
thông báo hiện lên liên tục rồi băn khoăn bạn đã làm gì cả ngày thì đây chính
là cuốn sách dành cho bạn.
Trân trọng giới thiệu đến bạn cuốn sách vô cùng hữu ích này!
ALPHA BOOKS

LỜI MỞ ĐẦU
Làng Bollingen thuộc bang St. Gallen của Thụy Sĩ, nằm gần bờ bắc Hồ
Zurich. Năm 1922, bác sĩ tâm thần học Carl Jung đã lựa chọn địa điểm này để
xây dựng nơi ông sẽ lui về ở ẩn. Ông bắt đầu với ngôi nhà có hai gác chính
mà ông gọi là Tòa tháp. Sau khi trở về từ Ấn Độ, nơi ông nhận thấy mỗi ngôi
nhà đều có một căn phòng để hành thiền, ông đã mở rộng khu nhà để có một
văn phòng riêng. Nhận xét về không gian đó, Jung cho rằng: “Trong căn
phòng đó, tôi được là chính mình. Tôi luôn mang theo chìa khóa phòng và
không ai được bước vào khi chưa có sự cho phép của tôi.”
Trong cuốn Daily Rituals (tạm dịch: Nghi lễ hằng ngày), qua nhiều nguồn
khác nhau từ Jung, nhà báo Mason Currey đã phân loại để mô phỏng những
thói quen làm việc của một nhà thần kinh học tại Tòa tháp. Currey ghi lại
rằng Jung thường thức dậy lúc 7 giờ sáng và sau khi thưởng thức bữa sáng
thịnh soạn, ông sẽ dành hai giờ chuyên tâm ngồi viết trong văn phòng riêng.
Buổi chiều, ông thường hành thiền hoặc dành thời gian đi bộ ở vùng ngoại ô
quanh đó. Tòa tháp không có điện, do đó khi màn đêm buông xuống, nguồn
ánh sáng chính là chiếc đèn dầu và nhiệt độ chủ yếu tỏa ra từ lò sưởi. Jung sẽ
bắt đầu nghỉ ngơi rồi đi ngủ lúc 10 giờ tối. Ông cho biết: “Ngay từ đầu, tôi đã
có cảm giác mãnh liệt khi được nghỉ ngơi và lấy lại năng lượng làm việc khi
ở trong tòa tháp này.”
Dù thật hấp dẫn khi nghĩ về Tòa tháp Bollingen như một căn nhà nghỉ dưỡng,
nhưng nếu chúng ta đặt nó trong bối cảnh sự nghiệp của Jung vào thời điểm
này thì rõ ràng, sự ẩn dật ven hồ không phải nhằm mục đích thoát khỏi công
việc. Năm 1922, khi xây dựng ngôi nhà này, Jung đã không còn đủ tiền để đi
đâu nghỉ ngơi. Chỉ một năm trước đó, ông đã xuất bản cuốn Psychological
Types (tạm dịch: Các kiểu hình tâm lý), cuốn sách tiền đề củng cố sự khác
biệt bấy lâu giữa tư duy của Jung và những ý tưởng của người bạn đồng thời
cũng là người thầy của ông, Sigmund Freud. Phản bác lại Freud trong thập
niên 1920 là một hành động táo bạo. Để hỗ trợ cuốn sách của mình, Jung cần
phải nhạy bén và cho ra mắt hàng loạt bài báo cùng những cuốn sách thông
minh nhằm thiết lập và củng cố thêm về tâm lý học phân tích(analytical
psychology) – tên gọi trường phái tư tưởng mới của ông.

Các bài giảng và buổi tư vấn khiến Jung trở nên bận rộn khi ở Zurich, hẳn
rồi. Nhưng ông không hài lòng với sự bận rộn đơn độc này. Ông muốn thay
đổi cách hiểu của con người về sự vô thức và mục tiêu này đòi hỏi ông phải
tư duy sâu sắc hơn, cẩn trọng hơn. Ông lui về Bollingen không phải để thoát
khỏi cuộc sống chuyên môn mà là để tiến lên.
Carl Jung tiếp tục trở thành một trong những nhà tư tưởng có ảnh hưởng nhất
thế kỷ XX. Dĩ nhiên, có rất nhiều lý do dẫn đến thành công đó. Tuy nhiên,
trong cuốn sách này, tôi chỉ quan tâm đến cam kết của ông đối với các kỹ
năng quan trọng góp phần tạo nên những thành tựu mà ông đã đạt được:
Làm việc sâu: Các hoạt động chuyên môn được thực hiện ở trạng thái tập
trung – không bị phân tán tư tưởng nhằm thúc đẩy khả năng nhận thức đi đến
điểm giới hạn. Những nỗ lực này tạo ra giá trị mới, cải thiện kỹ năng và rất
khó để sao chép.
Làm việc sâu là hoạt động rất cần thiết để vắt kiệt từng giọt giá trị cuối cùng
từ năng lực trí tuệ hiện tại của bạn. Từ nhiều thập kỷ nay, thông qua các
nghiên cứu trong tâm lý học và khoa học thần kinh, chúng ta biết được rằng
tình trạng căng thẳng về tinh thần đi kèm với làm việc sâu cũng là yếu tố cần
thiết để cải thiện khả năng. Nói cách khác, làm việc sâu chính xác là nỗ lực
quan trọng để đứng vững trong một lĩnh vực có liên quan đến nhận thức như
tâm thần học vào đầu thế kỷ XX.
Thuật ngữ “làm việc sâu” (deep work) là do tôi tự nghĩ ra và chưa từng được
Carl Jung sử dụng, nhưng những động thái của ông trong giai đoạn này vẫn
được nhiều người ngầm hiểu theo ý nghĩa như vậy. Jung đã xây dựng một tòa
tháp bằng đá trong rừng để thúc đẩy khả năng làm việc sâu chuyên môn –
một nhiệm vụ đòi hỏi thời gian, sức lực và tiền bạc. Nó đã đưa ông đến với
những mục tiêu xa hơn. Như Mason Currey đã viết, những đợt Jung thường
xuyên lui về Bollingen làm giảm thời gian ông dành cho công việc lâm sàng:
“Dù còn nhiều bệnh nhân đang trông cậy vào mình, Jung vẫn không ngần
ngại trút bỏ thời gian.” Làm việc sâu cực kỳ quan trọng đối với mục tiêu thay
đổi thế giới của ông.
Thực ra, nếu bạn nghiên cứu về cuộc đời của những nhân vật có tầm ảnh
hưởng khác từ trước đến nay, bạn sẽ nhận thấy họ đều có điểm chung là làm
việc sâu. Ví dụ, nhà lý luận Michel de Montaigne ở thế kỷ XVI từng làm việc

trong một thư viện riêng được ông xây dựng ở tòa tháp phía nam, nơi có các
bức tường đá của lâu đài Pháp bao quanh, trong khi đó, Mark Twain cũng đã
viết phần lớn cuốn The Adventures of Tom Sawyer (Những cuộc phiêu lưu
của Tom Sawyer) tại một nhà kho ở Quarry Farm, New York. Twain say mê
viết sách tới mức tự cô lập bản thân, gia đình ông phải thổi tù và gọi ông về
khi đến giờ cơm.
Theo dòng lịch sử, hãy cùng xem xét trường hợp của nhà biên kịch kiêm đạo
diễn Woody Allen. Trong suốt 44 năm, từ năm 1969 đến năm 2013, Woody
Allen đã viết và đạo diễn 44 bộ phim, nhận được 23 đề cử cho giải Oscar –
một tỷ lệ phản ánh năng suất lao động nghệ thuật đáng ngưỡng mộ. Trong
suốt thời gian này, Allen chưa từng sở hữu một chiếc máy tính nào; thay vì
đánh máy tất cả các tác phẩm của mình và để tránh bị các thiết bị điện tử gây
sao lãng, ông đã dùng chiếc máy đánh chữ thủ công kiểu Olympia SM3 do
Đức sản xuất. Ngoài ra còn có Peter Higgs, nhà vật lý lý thuyết, cũng từ chối
máy tính và làm việc bằng cách ngắt hết tất cả kết nối để cánh báo chí không
thể tìm được ông sau khi biết ông đoạt giải Nobel. Ngược lại, J. K. Rowling
dù vẫn sử dụng máy tính, nhưng bà lại tránh xa các phương tiện truyền thông
xã hội trong suốt thời gian viết bộ tiểu thuyết Harry Potter – dù ở giai đoạn
này, công nghệ đang nổi lên và rất phổ biến trong giới truyền thông. Cuối
cùng, đội ngũ nhân viên của Rowling cũng lập một tài khoản Twitter dưới tên
bà vào mùa thu năm 2009, khi bà đang viết cuốn The Casual Vacancy
(Khoảng trống) và trong một năm rưỡi đầu tiên, dòng tweet1 duy nhất bà
đăng là: “Đây thực sự là tôi, nhưng tôi e rằng các bạn sẽ không nghe ngóng
được gì từ tôi đâu, vì giấy bút mới là ưu tiên của tôi lúc này.”
1 Các dòng chia sẻ trạng thái trên mạng xã hội Twitter. (BTV)

Tất nhiên, làm việc sâu không hề bị giới hạn về lịch sử hay kỹ thuật. Bill
Gates, Giám đốc Điều hành (CEO) của Microsoft, đã tiến hành “Tuần Suy
nghĩ” hai lần mỗi năm và trong khoảng thời gian này, ông sẽ tự cô lập bản
thân (thường là trong một ngôi nhà ven hồ), không làm gì khác ngoài việc
đọc và suy nghĩ về những ý tưởng lớn. Trong Tuần Suy nghĩ năm 1995,
Gates đã viết bản ghi chú “Internet Tidal Wave” (tạm dịch: Cơn sóng thần
mang tên Internet). Chính bản ghi chú nổi tiếng này đã hướng sự chú ý của
Microsoft tới một công ty mới nổi có tên Netscape Communications. Neal
Stephenson là tác giả cyberpunk2 nổi tiếng, người đã góp phần hình thành

nên quan niệm phổ biến của chúng ta về thời đại Internet. Với bản tính lập dị,
hoài nghi của ông, người ta gần như không thể tiếp cận với ông qua hệ thống
điện tử. Trang web của ông không cung cấp địa chỉ e-mail mà lại đăng một
bài viết giải thích lý do tại sao ông lại cố tình không sử dụng các phương tiện
truyền thông xã hội. Ông từng giải thích về sự thiếu sót này rằng: “Nếu tôi tổ
chức cuộc sống của mình để có được những quãng thời gian liên tục, không
bị gián đoạn, thì tôi có thể viết được nhiều tiểu thuyết hơn. [Nếu thay vào đó
tôi thường xuyên bị gián đoạn] thì sao? Thay vì một cuốn tiểu thuyết sẽ
trường tồn… thì lại có một loạt các e-mail mà tôi phải gửi cho từng người
một.”
2 Một nhánh phụ thuộc dòng khoa học viễn tưởng chuyên viết về công nghệ

tân tiến như trí thông minh nhân tạo, rô-bốt, mạng viễn thông… và cách
chúng khiến tôn ty trật tự thế giới bị đảo lộn hoặc xã hội trở nên suy tàn, tha
hóa. (BTV)
Sự phổ biến của làm việc sâu ở các cá nhân có tầm ảnh hưởng là điều quan
trọng cần nhấn mạnh bởi nó tương phản với thái độ làm việc của đa số người
lao động trí óc hiện đại – nhóm người đã sớm quên đi giá trị của việc này.
Lý do được đưa ra rất thuyết phục: do các công cụ mạng. Đây là tập hợp lớn,
bao gồm các dịch vụ truyền thông như e-mail và SMS, các phương tiện
truyền thông xã hội như Twitter và Facebook, cùng các trang thông tin giải trí
như BuzzFeed và Reddit. Nhìn chung, sự trỗi dậy của những công cụ này kết
hợp với khả năng tiếp cận chúng ở mọi nơi thông qua điện thoại thông minh
và máy tính có kết nối mạng, đã làm phân tán sự chú ý của hầu hết lao động
trí óc. Một nghiên cứu của McKinsey năm 2012 cho thấy những người lao
động trí óc ở mức trung bình đang sử dụng hơn 60% tuần làm việc để giao
tiếp điện tử và tìm kiếm trên Internet, với gần 30% thời gian dành cho việc
đọc và trả lời e-mail.
Tình trạng phân mảnh tập trung này không thể đáp ứng được công việc
chuyên sâu vốn đòi hỏi tư duy liên tục trong thời gian dài. Tuy nhiên, những
lao động trí óc hiện đại không hẳn đang lãng phí thời gian của họ. Trên thực
tế, họ cũng thấy mình đang bận rộn hơn bao giờ hết. Vậy thì đâu là lời giải
thích thỏa đáng cho sự không nhất quán này? Chúng ta có thể giải thích bằng
một loại nỗ lực khác đối nghịch với ý tưởng về làm việc sâu:

Làm việc hời hợt: Công việc không yêu cầu quá cao về nhận thức, thuộc dạng
công việc hậu cần, thường được thực hiện khi bị phân tâm. Những nỗ lực này
thường có xu hướng không tạo ra nhiều giá trị mới và dễ bị sao chép.
Nói cách khác, trong kỷ nguyên của các công cụ mạng như hiện nay, những
người lao động trí óc đang dần có xu hướng thay thế làm việc sâu bằng làm
việc hời hợt – liên tục gửi và nhận e-mail, thường xuyên bị đứt mạch làm
việc vì những mối phân tâm tức thời. Tư duy sâu sẽ mang lại những nỗ lực
lớn lao hơn, chẳng hạn như hình thành một chiến lược kinh doanh mới hay
viết đơn xin trợ cấp nghiên cứu quan trọng, còn sự phân tâm sẽ chỉ tạo ra
thành quả có chất lượng mờ nhạt.
Ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy sự dịch chuyển về phía công việc
hời hợt không phải là lựa chọn có thể dễ dàng đảo ngược. Nếu tốn nhiều thời
gian trong tình trạng làm việc hời hợt, bạn sẽ vĩnh viễn làm thui chột khả
năng làm việc sâu của mình. Nhà báo Nicholas Carr thừa nhận trong một bài
viết trên tờ Atlantic năm 2008 rằng: “Có vẻ Internet đang làm mai một khả
năng tập trung và tư duy chuyên sâu của tôi. [Và] tôi không phải là người duy
nhất.” Carr đã mở rộng lập luận này thành cuốn sách có tựa đề The Shallows
(tạm dịch: Những việc tầm phào), cuốn sách giúp anh giành được giải thưởng
Pulitzer3. Để có môi trường thích hợp viết cuốn The Shallows, Carr đã
chuyển đến một khu văn phòng và ngắt hết kết nối với bên ngoài.
3 Giải thưởng của Mỹ trao cho nhiều lĩnh vực, trong đó quan trọng hơn cả là

báo chí và văn học. (ND)
Quan điểm cho rằng các công cụ mạng đang khiến chúng ta đi từ làm việc
sâu đến làm việc hời hợt không còn mới mẻ. The Shallows chỉ là cuốn sách
đầu tiên trong một loạt các cuốn sách gần đây kiểm chứng sức ảnh hưởng của
Internet tới não bộ và thói quen làm việc của chúng ta mà thôi. Những cuốn
sách cùng chủ đề bao gồm: Hamlet's BlackBerry(tạm dịch: Chiếc BlackBerry
của Hamlet) của William Powers, The Tyranny of E-mail (tạm dịch: Sự
thống trị của e-mail) của John Freeman và The Distraction Addiction (tạm
dịch: Vòng xoáy sao lãng) của Alex Soojung-Kin Pang – tất cả các tác giả ít
nhiều đều nhất trí rằng các công cụ mạng đang khiến chúng ta bị phân tán tư
tưởng, đồng thời cũng làm suy giảm khả năng duy trì sự tập trung của chúng
ta.

Trước những bằng chứng rõ ràng kể trên, tôi sẽ không dành nhiều thời gian
để cố gắng thiết lập luận điểm này. Tôi hy vọng chúng ta có thể ước định
rằng các công cụ mạng đang tác động tiêu cực đến làm việc sâu. Tôi cũng sẽ
tránh bất kỳ lập luận gay gắt nào về hậu quả lâu dài của sự thay đổi này đối
với xã hội, vì những lập luận như vậy có xu hướng mở ra những bất đồng
không thể hóa giải. Một bên của cuộc tranh luận là những người theo chủ
nghĩa hoài nghi như Jaron Lanier và John Freeman, họ nghi ngờ rằng phần
nhiều các công cụ này, ít nhất là trong trạng thái hiện tại, sẽ gây nguy hại cho
xã hội, trong khi những người theo chủ nghĩa lạc quan khác như Clive
Thompson lại cho rằng chắc chắn chúng đang thay đổi xã hội nhưng theo
hướng khiến chúng ta trở nên tốt đẹp hơn. Ví dụ, Google có thể làm giảm trí
nhớ của chúng ta, nhưng chúng ta không còn cần phải nhớ quá nhiều nữa vì
giờ đây chúng ta có thể tìm kiếm bất cứ điều gì cần biết.
Tôi không đứng về bên nào trong cuộc tranh luận mang tính triết học này.
Thay vào đó, tôi quan tâm tới một bài báo về hứng thú cá nhân và thực dụng
hơn: văn hóa công việc chuyển hướng sang sự hời hợt (dù bạn nghĩ nó là tốt
hay xấu về mặt triết học) đang tạo ra cơ hội kinh tế mang tính cá nhân cho
những người nhận ra tiềm năng khi đi ngược lại với xu hướng này và ưu tiên
mức độ làm việc sâu – một cơ hội đã được nhà tư vấn trẻ tuổi Jason Benn đến
từ Virginia thừa nhận cách đây không lâu.
Có nhiều cách để nhận ra chúng ta không có giá trị gì trong nền kinh tế. Jason
Benn đã hiểu rõ vấn đề không lâu sau khi đảm nhận công việc tư vấn tài
chính. Phần lớn trách nhiệm công việc của anh có thể được tự động hóa nhờ
một lệnh Excel “chắp vá với nhau”.
Công ty thuê Benn lập báo cáo cho các ngân hàng có liên quan đến những
giao dịch phức tạp. (Benn nói đùa trong một cuộc phỏng vấn của chúng tôi
rằng: “Nó có vẻ thú vị như tên gọi của nó vậy.”) Quá trình lập báo cáo đòi
hỏi nhiều giờ làm việc thủ công với dữ liệu trong một loạt bảng tính Excel.
Khi mới đến, anh phải mất sáu tiếng để hoàn thành mỗi báo cáo cho giai đoạn
này (những người kỳ cựu làm việc hiệu quả nhất công ty có thể hoàn thành
nhiệm vụ này trong ba tiếng). Với Benn, chuyện này có vẻ không ổn cho lắm.
Benn nhớ lại: “Theo cách tôi được truyền đạt thì quá trình này có vẻ rườm rà
phức tạp và thủ công.” Anh biết rằng Excel có một tính năng được gọi là

macro4 cho phép người dùng tự động hóa các tác vụ phổ biến. Benn đã đọc
các bài báo về chủ đề này và nhanh chóng tổng hợp một trang tính mới, kết
nối với một loạt macro có thể thực hiện quy trình xử lý dữ liệu thủ công trong
sáu tiếng và thay thế nó chỉ bằng một cú nhấp chuột. Quá trình viết báo cáo
mà lúc đầu anh phải mất một ngày làm việc giờ chỉ tốn chưa đến một tiếng.
4 Một lệnh riêng rẽ bằng ngôn ngữ lập trình mà kết quả là một chuỗi lệnh

bằng ngôn ngữ máy tính. (ND)
Benn là anh chàng thông minh, tốt nghiệp từ một trường ưu tú (Đại học
Virginia) với tấm bằng Kinh tế và giống như nhiều người cùng hoàn cảnh
khác, anh cũng có tham vọng cho sự nghiệp của bản thân. Anh không mất
nhiều thời gian để nhận ra rằng những tham vọng này có thể sẽ bị cản trở
chừng nào những kỹ năng chuyên môn chính của anh còn có thể được xử lý
bằng một macro Excel. Do đó, anh quyết định phải gia tăng giá trị của mình
với thế giới. Sau một thời gian nghiên cứu, Benn đi đến kết luận: Anh sẽ
thông báo với gia đình về việc từ bỏ công việc hiện tại và trở thành lập trình
viên máy tính. Tuy hào hứng với kế hoạch lớn đó, nhưng Ben đã vấp phải
một rào cản khác: Anh không biết viết mã.
Với tư cách là một nhà khoa học máy tính, tôi có thể chắc chắn một điều rõ
ràng rằng: lập trình máy tính là công việc khó khăn. Hầu hết các nhà lập trình
mới đều phải mất bốn năm nghiên cứu ở đại học để trau dồi kiến thức cơ bản
trước khi bắt đầu công việc. Thậm chí sau đó, cuộc cạnh tranh cho những vị
trí tốt nhất cũng rất khốc liệt. Jason Benn lại chưa hề trải qua giai đoạn này.
Sau những trải nghiệm giúp anh thông hiểu hơn về Excel, anh bỏ việc tại
công ty tài chính và chuyển về nhà để chuẩn bị cho bước tiếp theo của mình.
Cha mẹ anh rất vui vì anh đã có kế hoạch, nhưng họ không hài lòng khi biết
rằng lần trở về này anh có thể sẽ ở nhà lâu dài. Benn cần học một kỹ năng
cứng và phải học thật nhanh.
Chính tại nhà mình, Benn đã đào sâu vào một vấn đề mà nhiều lao động trí óc
gặp phải trên con đường hướng tới quỹ đạo nghề nghiệp đang ngày càng
bùng nổ. Việc học một thứ gì đó phức tạp như lập trình máy tính đòi hỏi tinh
thần tập trung cao độ – một kiểu tập trung đã khiến Carl Jung quyết định vào
khu rừng bao quanh hồ Zurich. Nói cách khác, nhiệm vụ này là một trạng thái
hành động của làm việc sâu. Tuy nhiên, hầu hết những người lao động trí óc,

như tôi đã nêu trong phần giới thiệu, lại đánh mất khả năng này. Và Benn
cũng không phải là trường hợp ngoại lệ.
Khi mô tả bản thân trong khoảng thời gian dẫn đến quyết định từ bỏ công
việc tài chính của mình, Benn nhận định: “Tôi bị thôi thúc phải truy cập
Internet và kiểm tra e-mail liên tục; tôi không thể dừng bản thân lại.” Để nhấn
mạnh những khó khăn khi làm việc sâu, Benn đã kể cho tôi nghe về một dự
án mà một giám sát viên tại công ty tài chính từng giới thiệu cho anh. Anh
giải thích: “Họ muốn tôi lập kế hoạch kinh doanh.” Benn không biết cách lập
kế hoạch kinh doanh, vì vậy, anh quyết định sẽ tìm đọc năm kế hoạch hiện có
– so sánh và đối chiếu chúng để hiểu được những gì cần làm. Đây là một ý
kiến hay, nhưng Benn lại gặp phải một vấn đề: “Tôi không thể tập trung
được.” Anh thừa nhận, thời gian đó, có những hôm anh dành gần như từng
phút một (“98% thời gian của tôi”) để lướt web. Dự định lập kế hoạch kinh
doanh – cơ hội để khẳng định bản thân trong sự nghiệp – đã bị gạt sang một
bên.
Đến khi bỏ cuộc, Benn mới nhận thức rõ ràng về những khó khăn khi phải
làm việc sâu, vì vậy trong lúc tận tâm tận lực học viết mã, anh biết mình cũng
phải đồng thời rèn luyện tư duy làm việc sâu. Phương pháp của anh tuy quyết
liệt mà hiệu quả. “Tôi đã khóa mình trong một căn phòng không có máy tính,
chỉ có sách, bảng ghi chép và một cây bút đánh dấu.” Anh sẽ đánh dấu những
cuốn sách giáo khoa về lập trình máy tính, chuyển ý tưởng sang bảng ghi
chép và đọc to chúng lên. Tuy việc tránh bị sao lãng bởi các thiết bị điện tử
lúc đầu tưởng chừng rất khó khăn, nhưng Benn không còn lựa chọn nào khác:
Anh phải nghiên cứu những tài liệu này và đảm bảo rằng không có đối tượng
nào khác trong căn phòng có thể khiến anh phân tâm. Dần dần anh đã tập
trung tốt hơn và cuối cùng cũng đạt đến độ thường xuyên làm việc trong năm
tiếng hoặc hơn mỗi ngày, tập trung cao độ mà không bị phân tâm khi trau dồi
kỹ năng mới. Anh nhớ lại: “Có lẽ tôi đã đọc được chừng 18 cuốn sách về chủ
đề này tính đến lúc tôi hoàn thành.”
Sau hai tháng nhốt mình để nghiền ngẫm, Benn đã tham dự Dev Bootcamp,
một khóa học cấp tốc kéo dài 100 giờ mỗi tuần về lập trình ứng dụng web.
(Trong quá trình nghiên cứu chương trình, Benn phát hiện ra một thạc sĩ tốt
nghiệp trường Princeton từng mô tả Dev là “điều khó khăn nhất tôi từng làm
trong đời mình”.) Nhờ sự chuẩn bị và khả năng về làm việc sâu, Benn đã thể

hiện rất xuất sắc. Anh nói: “Một số người đến mà chưa có sự chuẩn bị. Họ
không thể tập trung và học hỏi một cách nhanh chóng.” Chỉ một nửa số học
viên tham gia cùng Benn lúc đầu tốt nghiệp đúng hạn. Benn không chỉ tốt
nghiệp, mà còn là học viên giỏi nhất lớp.
Làm việc sâu đã được đền đáp. Benn nhanh chóng tìm được việc, trở thành
nhà phát triển tại một công ty khởi nghiệp công nghệ ở San Francisco. Nửa
năm trước, khi từ bỏ công việc tư vấn tài chính, anh đang kiếm được 40.000
đô-la một năm. Còn giờ đây, công việc mới đang mang lại cho anh 100.000
đô-la – số tiền này cùng mức kỹ năng của anh vẫn có thể tiếp tục tăng, về cơ
bản là không giới hạn, tại thị trường Thung lũng Silicon.
Lần cuối tôi gặp Benn là khi anh đang nỗ lực cho vị trí mới. Là một tín đồ
của phong cách làm việc sâu, anh đã thuê một căn hộ cạnh văn phòng để có
thể đến sớm vào mỗi sáng trước khi các nhân viên khác đến và làm việc mà
không bị mất tập trung. “Vào những ngày đẹp trời, tôi có thể tập trung trong
bốn tiếng trước khi có cuộc họp đầu tiên,” anh nói. “Sau đó, tôi có thể làm
thêm ba đến bốn tiếng nữa vào buổi chiều. Ý tôi là 'tập trung'” thực sự:
không e-mail, không Hacker News5, chỉ có lập trình mà thôi.” Đối với một
người từng thừa nhận có lúc đã dành đến 98% thời gian trong công việc chỉ
để lướt web, thì sự chuyển biến của Jason Benn quả là đáng ngạc nhiên.
5 Trang web nổi tiếng chuyên về các loại hình công nghệ. (TG)

Câu chuyện của Jason Benn đã nhấn mạnh một bài học quan trọng: Làm việc
sâu không phải là kiểu ra vẻ hoài cổ của các nhà văn và các triết gia hồi đầu
thế kỷ XX. Thay vào đó, nó là kỹ năng có giá trị lớn ngày nay.
Có hai lý do cho điều này. Lý do đầu tiên phải kể đến việc học tập. Chúng ta
có một nền kinh tế thông tin phụ thuộc vào các hệ thống phức tạp đang thay
đổi nhanh chóng. Ví dụ, một số ngôn ngữ máy tính Benn được học không tồn
tại cách đây 10 năm và có thể sẽ lỗi thời sau 10 năm nữa kể từ giờ phút này.
Tương tự như vậy, một người sắp bước chân vào lĩnh vực marketing ở thập
niên 1990 sẽ không thể biết được ngày nay, họ cần làm chủ kỹ năng phân tích
kỹ thuật số. Do đó, để duy trì giá trị trong nền kinh tế, bạn phải nắm vững
nghệ thuật học hỏi nhanh chóng những điều phức tạp. Nhiệm vụ này đòi hỏi
phải làm việc sâu. Nếu không tôi luyện khả năng này, bạn có thể sẽ bị tụt hậu

trước những tiến bộ kỹ thuật.
Lý do thứ hai là bởi tác động của cuộc cách mạng kỹ thuật số đã làm giảm rất
nhiều yêu cầu về các nguồn lực. Nếu bạn có thể tạo ra giá trị nào đó hữu ích,
thì đối tượng có thể tiếp cận chúng (ví dụ, các nhà tuyển dụng hoặc khách
hàng) về cơ bản là vô hạn – đó sẽ là phần thưởng hậu hĩnh dành cho bạn. Mặt
khác, nếu những gì bạn đang tạo ra thật tầm thường, bạn sẽ gặp rắc rối, vì các
đối tượng sẽ dễ dàng tiếp cận chúng để tìm ra giải pháp thay thế trực tuyến
tốt hơn. Dù bạn là một lập trình viên, nhà văn, chuyên viên marketing,
chuyên gia tư vấn hay doanh nhân, thì bạn cũng đang ở trong hoàn cảnh
giống như Jung khi cố gắng vượt qua Freud, hoặc Jason Benn khi cố gắng tạo
cho riêng mình một khởi đầu ấn tượng: Để thành công, bạn cần phải tạo ra
những thứ tuyệt vời nhất có thể – một nhiệm vụ đòi hỏi sự chuyên sâu.
Tính cấp thiết của làm việc sâu là một vấn đề còn tương đối mới mẻ. Trong
nền kinh tế công nghiệp, chỉ có một số ít lao động chân tay và tầng lớp có
chuyên môn cao coi làm việc sâu là vấn đề quan trọng, còn đa số những
người khác chỉ có thể làm tốt, họ chưa bao giờ chịu tôi luyện khả năng tập
trung mà không bị phân tâm. Họ được trả lương để lắp ráp các linh kiện – và
công việc của họ cũng sẽ chẳng thay đổi gì trong vài thập kỷ nếu họ vẫn giữ
nguyên như vậy. Nhưng khi chúng ta chuyển sang nền kinh tế thông tin với
ngày càng nhiều người lao động trí óc, làm việc sâu sẽ trở thành một yêu cầu
then chốt – dù hầu hết mọi người đều chưa ý thức được thực tế này.
Nói cách khác, làm việc sâu không phải là một kỹ năng lỗi thời không còn
được áp dụng. Thay vào đó, nó là một khả năng quan trọng đối với bất kỳ ai
muốn tiến lên trong nền kinh tế thông tin cạnh tranh toàn cầu có xu hướng
đào thải những người không thể duy trì được sự tập trung. Phần thưởng thực
sự không dành cho những ai cảm thấy thoải mái khi lướt Facebook (một
nhiệm vụ tầm phào dễ làm và dễ bắt chước), mà dành cho những người có thể
xây dựng các hệ thống phân tán đổi mới triển khai dịch vụ (một nhiệm vụ
phức tạp và có chiều sâu, khó sao chép). Làm việc sâu quan trọng đến nỗi
chúng ta có thể dùng cách mô tả của nhà văn chuyên viết về kinh doanh Eric
Barker là “sức mạnh siêu phàm của thế kỷ XXI”.
Giờ chúng ta đã thấy hai luồng tư tưởng – một là nguồn nhân lực làm việc
sâu đang ngày càng khan hiếm và hai là giá trị gia tăng của nó – những gì
chúng ta có thể kết hợp thành ý tưởng, cung cấp nền tảng cho mọi thứ được

trình bày trong cuốn sách này:
Giả thuyết làm việc sâu: Năng lực làm việc sâu ngày càng trở nên hiếm hoi
vào đúng lúc nó đang dần trở nên giá trị đối với nền kinh tế. Kết quả là, chỉ
có một số ít người tôi luyện được kỹ năng này, rồi biến nó thành giá trị cốt lõi
trong sự nghiệp, mới có thể phát triển mạnh mẽ.
Cuốn sách này nhắm đến hai mục tiêu, được trình bày trong hai phần. Mục
tiêu đầu tiên, được giải quyết trong Phần 1, nhằm thuyết phục bạn rằng giả
thuyết làm việc sâu là đúng. Mục tiêu thứ hai, được giải quyết trong Phần 2,
hướng dẫn bạn cách tận dụng lợi thế của sự thật này bằng cách rèn luyện bộ
não và biến thói quen làm việc sâu trở thành kỹ năng. Tuy nhiên, trước khi đi
sâu vào chi tiết, tôi muốn dành một chút thời gian để giải thích cách tôi trở
thành một tín đồ làm việc sâu.
Tôi đã dành cả thập kỷ qua để rèn luyện khả năng tập trung vào những điều
khó khăn. Hiểu được nguồn gốc của sự thích thú này giúp tôi biết rằng tôi là
nhà khoa học máy tính lý thuyết đã hoàn thành chương trình đào tạo tiến sĩ
trong nhóm Lý thuyết Điện toán danh tiếng của MIT – một môi trường
chuyên nghiệp mà ở đó khả năng làm việc sâu được coi là một kỹ năng
chuyên môn quan trọng.
Trong suốt những năm qua, tôi đã chia sẻ với các sinh viên về một người
từng giành giải thưởng “Thiên tài” trong Chương trình nghiên cứu sinh
MacArthur6 – một giáo sư được Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) thuê
làm việc trước khi đủ tuổi uống rượu hợp pháp7. Không lấy gì làm lạ khi thấy
nhà học thuyết này đang ngồi tại một nơi công cộng, nhìn chằm chằm vào
những ký hiệu trên bảng trắng, cùng một nhóm các học giả xung quanh ông
cũng lặng lẽ ngồi nhìn chằm chằm. Điều này có thể tiếp diễn nhiều giờ liền.
Tôi đi ăn trưa rồi trở lại và vẫn thấy họ ngồi ở tư thế đó. Vị giáo sư đặc biệt
này rất khó tiếp cận. Ông không xuất hiện trên Twitter và nếu không biết bạn
là ai, ông sẽ không bao giờ trả lời e-mail của bạn. Năm ngoái, ông đã công bố
16 bài viết.
6 Chương trình nghiên cứu sinh Mac Arthur, hay còn gọi là Mac Arthur

Fellowship là giải thưởng hằng năm dành cho những người “thể hiện đóng
góp đặc biệt cũng như hứa hẹn tiếp tục và tăng cường công việc sáng tạo”.

Đây được coi là một trong những giải thưởng cao quý, đồng thời còn là một
học bổng danh giá của Mỹ. (BTV)
7 Ở Mỹ, chỉ có công dân từ 21 tuổi trở lên mới được phép uống rượu. (BTV)

Đây là loại hình tập trung mạnh mẽ từng được tôi áp dụng trong suốt quãng
thời gian đi học. Không hề ngạc nhiên khi tôi cũng sớm trở nên gắn bó với kỹ
năng làm việc sâu. Việc tôi chưa từng có tài khoản Facebook, Twitter hoặc
bất kỳ tài khoản nào trên các phương tiện truyền thông xã hội ngoài blog đã
từng khiến bạn bè lẫn các nhà báo mà tôi từng làm việc cùng phải thất vọng.
Tôi không lướt web mà xem hầu hết tin tức trên tờ Washington Post và nghe
Đài phát thanh quốc gia. Tôi cũng là người thuộc típ khó tiếp cận: Trang web
tác giả của tôi không cung cấp địa chỉ e-mail cá nhân và tôi cũng không sở
hữu chiếc điện thoại thông minh nào mãi đến năm 2012 (khi người vợ đang
mang thai của tôi đưa ra tối hậu thư – “anh phải mang theo chiếc điện thoại di
động bên mình trước khi con trai chúng ta chào đời”).
Mặt khác, cam kết làm việc sâu cũng mang lại nhiều phần thưởng cho tôi.
Trong khoảng 10 năm sau khi tốt nghiệp đại học, tôi xuất bản bốn cuốn sách,
lấy được bằng tiến sĩ, công bố các tài liệu học thuật được giới chuyên môn
đánh giá cao và được thuê làm giáo sư theo nhiệm kỳ tại Đại học
Georgetown. Tôi duy trì lượng bài viết đồ sộ này trong khi rất hiếm khi làm
việc quá 5 hay 6 giờ chiều các ngày trong tuần.
Lịch trình tinh gọn này khá khả thi bởi tôi đã dành nhiều nỗ lực để cắt giảm
những hoạt động tầm phào hời hợt trong cuộc sống của mình mà vẫn đảm
bảo tận dụng tối đa thời gian thư giãn. Tôi sắp xếp ngày làm việc của mình
chủ yếu xoay quanh quá trình làm việc sâu được lựa chọn kỹ lưỡng, còn với
các hoạt động hời hợt bề nổi, tôi khó có thể tránh khỏi việc bị chia thành
những gánh nặng nhỏ hơn bủa vây lấy lịch trình của tôi. Chúng ta có thể dành
ra ba đến bốn giờ một ngày, năm ngày một tuần để tập trung cao độ và tạo ra
nhiều giá trị.
Cam kết làm việc sâu cũng mang lại cho tôi những lợi ích không mang tính
chuyên môn trong công việc. Trong khoảng thời gian từ lúc đi làm về cho
đến sáng hôm sau khi bắt đầu ngày làm việc mới, tôi hầu như không chạm
vào máy tính ngoại trừ các bài blog tôi thích viết sau khi con ngủ). Khả năng
ngắt kết nối hoàn toàn này, chẳng hạn như không vội vàng kiểm tra e-mail

công việc, hoặc thường xuyên lang thang trên các phương tiện truyền thông
xã hội, đã tạo điều kiện cho tôi quây quần cùng vợ và hai con trai vào buổi tối
cũng như đọc những cuốn sách thú vị khi là một người cha bận rộn. Nhìn
chung, tránh bị sao lãng khỏi những việc hời hợt giúp làm giảm căng thẳng
tinh thần – tác nhân gây nhiễu dường như đang ngày càng thâm nhập sâu hơn
vào cuộc sống hằng ngày của con người. Tôi vẫn thấy thoải mái khi trong
trạng thái hời hợt và đây là một kỹ năng quý đến mức đáng kinh ngạ...